Działalność Polskiego Komitetu Normalizacyjnego w zakresie geodezji

dr inż. Jerzy Wojciechowski

Do podstawowych zadań Normalizacyjnych Komisji Problemowych w powierzonych im zakresach tematycznych należy (Art. 13.2 ustawy):
1). Programowanie i planowanie prac normalizacyjnych w powiązaniu z planami prac badawczo- rozwojowych oraz zadaniami wynikającymi z międzynarodowej i regionalnej współpracy normalizacyjnej,
2). Opracowywanie projektów Polskich Norm, zgodnie z potrzebami społeczno- gospodarczymi i z uwzględnieniem interesów konsumentów i użytkowników,
3). Udział w międzynarodowej i regionalnej współpracy normalizacyjnej w zakresie ustalonym przez Komitet oraz wykorzystywanie w Polskich Normach wyników tej współpracy,
4). Ocena aktualności, poziomu i stanu stosowania Polskich Norm oraz przedstawianie Komitetowi odpowiednich wniosków.

1.1 Działalność normalizacyjna
Projekty Polskich Norm (PN), opracowywane są przez Normalizacyjne Komisje Problemowe (NKP), obecnie w liczbie 268 Komisji, zgodnie z programami i planami prac normalizacyjnych. Projekty PN są przedstawiane do opinii konsumentom, użytkownikom, odbiorcom, wykonawcom i zrzeszającym ich organizacjom. Opinię o projektach PN uzyskuje się poprzez:
- poddawane projektów PN powszechnej ankiecie przez podawanie do publicznej wiadomości tytułów, terminów zakończenia ankiety oraz miejsca i sposobu udostępniania zainteresowanym treści projektów.
- za pomocą "ankiety adresowanej" poprzez przesyłanie projektów PN do zainteresowanych instytucji (instytuty naukowo-badawcze, uczelnie, organizacje techniczne itp.)
Po uwzględnieniu nadesłanych uwag przez NKP projekt Polskiej Normy zostaje skierowany do ustanowienia.

Polska, reprezentowana przez PKN, jest członkiem ISO (International Standardization Organization) i afiliantem CEN (Comite Europeen de Normalisation).

Przyszłe pełne członkostwo w CEN, w tym wprowadzenie do końca 2002 r. 80% norm europejskich do zbioru Polskich Norm, jest jednym z elementów harmonizacji systemów prawnych Polski i Unii Europejskiej, składających się na warunki uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii (Chowańska - Szwoch, 2000)

Polskie Normy są opracowywane zgodnie z wytycznymi PKN uwzględniającymi przepisy międzynarodowych i europejskich organizacji normalizacyjnych. Zgodnie z uchwałą Nr 28/98 PKN z dnia 2 lipca 1998 w sprawie ustalenia priorytetowych zadań w działalności Normalizacyjnych Komisji Problemowych i Biura PKN na lata 1999 - 2002 oraz wytycznych ich realizacji:

"...należy przyznać absolutny priorytet pracom NKP mającym na celu wprowadzenie do Polskich Norm norm europejskich oraz tych norm międzynarodowych, które stanowią podstawą lub warunek stosowania norm europejskich".

W praktyce oznacza to, że wprowadza się jako Polskie Normy normy europejskie (EN) lub międzynarodowe (ISO) poprzez ich wierne tłumaczenie na język polski. Tłumaczona norma posiada oznaczenie PN-EN lub PN-ISO, numer normy EN lub ISO oraz rok wprowadzenia w Polsce. W tym przypadku nie dopuszcza się wprowadzania żadnych zmian lub uzupełnień do normy międzynarodowej.

Polski Komitet Normalizacyjny dopuszcza również wprowadzenie do zbioru Polskich Norm normy europejskiej lub międzynarodowej w języku oryginału.

1.2 Normalizacyjna Komisja Problemowa ds. Geodezji
Po zmianach organizacyjnych polegających na odwołaniu z dniem l czerwca 2001 r. NKP nr 255 ds Geodezji w Budownictwie oraz utworzeniu na jej miejsce NKP nr 298 ds. Geodezji, całość prac normalizacyjnych w szeroko pojętym zakresie geodezji w PKN obejmują dwie Normalizacyjne Komisje Problemowe:
- NKP nr 298 ds. Geodezji,
- NKP nr 297 ds. Informacji Geograficznej.
Utworzenie NKP nr 298 jest korzystne dla całości prac normalizacyjnych w zakresie geodezji. Skład osobowy NKP nr 298 pozostał taki sam jak rozwiązanego nr NKP 255. Zmiana nastąpiła tylko na funkcji przewodniczącego NKP - Pan profesor dr hab. inż. Wojciech Pachelski, który pełnił jednocześnie funkcję przewodniczącego NKP 297 - zrezygnował z funkcji przewodniczącego NKP 298. Funkcję przewodniczącego NKP nr 298 objął dr inż. Jerzy Wojciechowski. Obecnie NKP nr 298 liczy 15 członków.

2. Program pracy Normalizacyjnej Komisji Problemowej nr 298

2.1 Poszerzenie składu NKP
Dotychczasowi członkowie NKP reprezentują geodetów związanych z geodezją inżynieryjno przemysłową, jako że działalność rozwiązanej komisji ds. Geodezji w Budownictwie związana była z tym działem geodezji. Ponadto w składzie komisji pozostała część członków zajmujących się informacją geograficzną. Obecnie w składzie komisji nie ma członków reprezentujących inne działy geodezji. W związku z rozszerzeniem zakresu działania NKP, dokooptowanie nowych członków jest konieczne. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Komitetu Normalizacyjnego, komisje problemowe powinny liczyć od 10 do 30 członków. Nie ma zatem przeszkód formalnych w poszerzeniu składu NKP nr 298.

2.2 Przeprowadzenie analizy przydatności i aktualności istniejących norm
Wykaz istniejących Polskich Norm z zakresu geodezji zamieszczono w załączniku 1 . Najstarsza z tych norm została ustanowiona ponad 40 lat temu, siedem z nich ma ponad 20 lat, spora grupa została ustanowiona kilkanaście lat temu. Wobec ogromnego postępu w zakresie instrumentów geodezyjnych, a co za tym idzie technologii wykonywania oraz opracowania wyników pomiarów stosowanie nieaktualnych norm jest anachronizmem.

Niewątpliwie NKP nr 298 musi rozpatrzyć celowość wycofania niektórych z tych norm, uzupełnienia i aktualizacji części z nich bądź zastąpienia normami międzynarodowymi, o ile takie istnieją.

2.3 Wprowadzanie norm międzynarodowych jako Polskich Norm Spora grupa norm międzynarodowych czeka na wprowadzenie do Polskich Norm. Są to przede wszystkim normy wydawane przez ISO w ramach komitetu technicznego TC 172 (Optics and Optical Instruments), podkomitet SC 6 Geodetic and Surveying Instruments. Zadaniem tego podkomitetu jest standaryzacja procedur testowania instrumentów geodezyjnych bezpośrednio w terenie bez konieczności stosowania dodatkowego sprzętu. Podkomitet ma również duże osiągnięcia w standaryzacji parametrów jakościowych instrumentów geodezyjnych i ich wyposażenia (Kari Zeiske, Chairman ISO/TC 172/SC 6).

Inna grupa norm związanych z geodezją powstała w ramach ISO TC 59/SC 4 Dimensional tolerances and measurement. Zestawienie obecnie obowiązujących norm ISO oraz publikowanych przez ISO zapowiedzi wydania norm na lata 2002 -2004 podano w załączniku 2 .

W ramach norm europejskich CEN nie istnieje Komitet Techniczny zajmujący się normami z zakresu geodezji (poza CEN/TC 287 Informacja geograficzna).

2.4 Finansowanie działalności Normalizacyjnej Komisji Problemowej nr 298
Zgodnie z ustawą "O normalizacji" z dnia 3 kwietnia 1993 r. Art. 5 "Polski Komitet Normalizacyjny jest jednostką budżetową działającą na zasadach określonych przepisami prawa budżetowego. W związku z rezygnacją, ze względów finansowych. Instytutu Geodezji i Kartografii z prowadzenia sekretariatu NKP nr.298 ds.Geodezji, sekretariat został przejęty przez Zespół Budownictwa PKN. Plan kosztów na rok 2002 umożliwił komisji zaledwie dokończenie prac rozpoczętych w roku 2001. Zgodnie z zapowiedziami na rok 2003 środki na prace normalizacyjne będą bardzo skromne. Przy bardzo skromnych środkach finansowych nadążanie z wprowadzaniem norm międzynarodowych nie będzie możliwe. Ratunkiem dla podtrzymania i przyspieszenia działalności NKP nr 298 może być przejęcie prowadzenia sekretariatu komisji oraz jej finansowanie przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii, podobnie jak to ma miejsce w przypadku NKP 297 ds. Informacji Geograficznej.

2.5 Stosowanie Polskich Norm
Zgodnie z ustawą (art.19.1), stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne, z zastrzeżeniem ust.2 i 3. Zastrzeżenia te dotyczą obowiązku stosowania PN w przypadkach wprowadzenia przez ministrów w drodze rozporządzenia takiego obowiązku. Stosowanie PN jest również obowiązkowe , jeżeli normy te zostaj ą powołane w ustawach.

W przypadku geodezji żaden z powyższych przypadków nie zachodzi, z czego wynika, że nie ma obowiązku stosowania Polskich Norm. Tym niemniej instrukcje techniczne i standardy wydawane przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii, jako szczegółowe akty wykonawcze, przeznaczone do powszechnego stosowania, powinny uwzględniać postanowienia Polskich Norm. Zgodnie z ustawą "Prawo geodezyjne i kartograficzne". Główny Geodeta Kraju - ,,współpracuje z wyspecjalizowanymi w dziedzinie geodezji i kartografii organizacjami międzynarodowymi, regionalnymi..." oraz
- "inicjuje prace naukowe i badawczo - rozwojowe w zakresie standardów organizacyjno
- technicznych...". /
Niezbędna jest zatem współpraca Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii z Polskim Komitetem Normalizacyjnym przy opracowywaniu standardów i instrukcji technicznych.

Dotychczas wydane Polskie Normy (załącznik l), mają przede wszystkim charakter terminologiczny oraz metodologiczny. Harmonizacja zatem, standardów i instrukcji technicznych z Polskimi Normami, opracowywanymi na podstawie norm europejskich i międzynarodowych oznacza zgodność standardów i instrukcji wydawanych przez GUGiK z normami międzynarodowymi.

| Załącznik 1... |

| Załącznki 2... |

Bibliografia
Kari Zeiske - International Standards for Surveyors- Civil engineering suryeying - June 2002
Chowańska - Szwoch D (2000): Aktualne problemy normalizacji w geodezji: stan prac
krajowych na tle normalizacji europejskiej (CEN) i międzynarodowej (ISO). Geodeta -
Magazyn Geoinformacyjny 8 (63).